Для авторизации на текущем портале в Вашем профиле ЕСИА должно быть заполнено поле "Электронная почта"

Инергə
Төбәк интерактив энциклопедик портал «Башҡортостан»
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Башҡортостан Республикаһы “Башҡорт энциклопедияһы” дәүләт автономиялы фән учреждениеһы

ХАДЖИЕВ Сәләмбәк Наиб улы

Просмотров: 746

ХАДЖИЕВ Сәләмбәк Наиб улы (7.1. 1941,Чечен-ИнгушАССР-ы Шали а.), инженер-технолог. РФА акад. (2008), БР (1991) һәм ТР (2007) ФА-ның почётлы акад., химия ф. д-ры (1981), проф. (1984). РФ Яғыулыҡ-энергетика комплексының атҡ. хеҙм-ре (2001), Чечен-Ингуш АССР-ының атҡ. фән һәм техника эшмәкәре (1981), СССР-ҙың (1990) һәм Болгария Халыҡ Респ. (1982) почётлы нефтехимигы. Грозный нефть ин-тын тамамлағандан һуң (1962) 1964 й. тиклем һәм 1967 й. алып Грозный нефть ҒТИ-нда: өлкән ғилми хеҙм-р, бүлек мөдире, дир. урынбаҫары, 1992—94 йй. дир.; бер үк ваҡытта 1984—91 йй. һәм 1992—94 йй. “Грознефтехим” ҒПБ ген. директоры. 1991 й. СССР-ҙың химия һәм нефть эшкәртеү сәнәғәте министры. 1995 й. Чечен Респ. Хөкүмәте рәйесе. 1996 й. башлап Мәскәүҙә: РФ-тың Сәнәғәт сәйәсәте б-са дәүләт ком-ты рәйесе, 1997 й. алып РФА-ның А.В.Топчиев ис. Нефтехимия синтезы ин-тында лаб. мөдире, 2008 й. – дир., 2017 й. — ғилми етәксеһе; бер үк ваҡытта 1997 й. башлап “Экотек-Ойл” ЯАЙ президенты, 2000 й. – “Росбизнесбанк”та күҙәтеү советы рәйесе, 2001 й. – РФА-ның нефтехимия б-са ғилми со­веты рәйесе. Фәнни эшмәкәрлеге түбән т-рала туңыусы юғары тығыҙлыҡтағы нефть яғыулыҡтары уйлап сығарыуға, цеолитлы катализаторҙар ярҙамында углеводородтар әүерелештәрен тикшереүгә арналған. Х. тарафынан вакуум дистилляттарының каталитик крекингы технологияһы камиллаштырыла, изобутанды олефиндар м-н алкиллаштырыу өсөн көкөрт к-талы каталитик комплекс, бензолды этилен һәм пропилен м-н алкиллаштырыу, диэтилбензол алыу, яғыулыҡтарҙы каталитик парафинһыҙлаштырыу өсөн цеолитлы катализаторҙар етештереү һәм һынау ярым сәнәғәт ҡулайламалары серияһы, нефтте тулыраҡ эшкәртеү өсөн 10 комплекс (КТ-1, КТ-2 һ.б.), гудрон висбрекингы ҡулайламалары, альтернатив яғыулыҡтар алыу (ш. иҫ. метил спиртының мотор яғыулыҡтарына конверсияһы) технологияһы һәм катализаторҙары уйлап табыла. Х. етәкс. Г-43-107 ҡулайламаһы эшләнә һәм Өфө НЭЗ-ына индерелә. 530-ҙан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 220 уйлап табыу авторы. РФА-ның “Нефтехимия” ж. баш мөхәррире (2000 й. алып). “Чечен мәҙәни үҙәге” йәмәғәт ойошмаһы президенты (Мәскәү, 1995 й. алып). СССР ЮС-ының 12-се саҡырылыш депутаты. РФ Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге пр. лауреаты (2009). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986), “Почёт Билдәһе” (1976), Почёт (2012) орд. м-н бүләкләнгән.

Хеҙм.: Крекинг нефтяных фракций на цеолитсодержащих катализаторах. М., 1982 (авторҙ.).

Ф.Р.Исмәғилов

Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов

Дата публикации: 10.10.2019
Дата последнего обновления публикации: 12.11.2019