Для авторизации на текущем портале в Вашем профиле ЕСИА должно быть заполнено поле "Электронная почта"

Инергə
Төбәк интерактив энциклопедик портал «Башҡортостан»
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Башҡортостан Республикаһы “Башҡорт энциклопедияһы” дәүләт автономиялы фән учреждениеһы

Список материалов

Наименование статьи
Содержание статьи
Автор
Рубрикатор
Шәхестәр
Энциклопедии
Яңынан эҙләргә

А...

А... (гр. — түгел, -һыҙ/-һеҙ), һүҙҙең тамырында бирелгән мәғәнәнең юҡлығын аңлата (мәҫ., атеизм); һуҙынҡы алдынан — ан... (анаэробтар).

АБАҒА ҺЫМАҠТАР

АБАҒА ҺЫМАҠТАР (Polypodiophyta), ҡатмарлы төҙөлөшлө споралы үҫемлектәрҙең боронғо бүлеге. Үҫемлектәрҙең 3 хәҙерге (мараттиялар, полиподийҙар, йылан абағалары) һәм бер нисә ҡаҙылма класын (зигоптерийҙар, кладоксилейҙар һ.б.) берләштерә. Яҡынса 12 мең хәҙерге төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Башҡортостанда...

АБАЗОВ Фәнис Фәметдин улы

АБАЗОВ Фәнис Фәметдин улы (30.6.1949, БАССР‑ҙың Борай р‑ны Борай а.), педагог. Пед. ф. д‑ры (2002). БР‑ҙың атҡ. халыҡ мәғарифы хеҙм‑ре (1993), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1984). Бөрө пед. ин‑тын тамамлағандан һуң (1973) 2‑се Борай урта мәктәбе уҡытыусыһы, дир., 1981—2007 йй. Борай р‑ны хакимиәтенең...

АБАЗОВ Фәнис Фәметдин улы

АБАЗОВ Фәнис Фәметдин улы (30.6.1949, БАССР‑ҙың Борай р‑ны Борай а.), педагог. Пед. ф. д‑ры (2002). БР‑ҙың атҡ. халыҡ мәғарифы хеҙм‑ре (1993), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1984). Бөрө пед. ин‑тын тамамлағандан һуң (1973) 2‑се Борай урта мәктәбе уҡытыусыһы, дир., 1981—2007 йй. Борай р‑ны хакимиәтенең...

АБАКУМОВ Алексей Алексеевич

АБАКУМОВ Алексей Алексеевич (20.9.1946, Ишембай ҡ. — 14.11.2021, Обнинск ҡ.), инженер‑радиоэлектроник. Техник фәндәр докторы (1985), профессор (1987). РФ‑тың почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2013). Томск радиоэлектроника һәм электрон техника институтын тамамлаған (1969). 1967 й. алып...

АБАЛКИН Леонид Иванович

АБАЛКИН Леонид Иванович (5.5.1930, Мәскәү ҡ. — 2.5.2011, шунда уҡ), иҡтисадсы. РФА (1987), Грузия ФА (1996) академигы, Белоруссия ФА‑ның сит ил ағзаһы (2000), БР ФА‑ның почётлы академигы (2002). Иҡтисад фәндәре докторы (1971), профессор (1972). Г.В.Плеханов исемендәге Мәскәү халыҡ хужалығы институтын...

АБАШ МӘҘӘНИӘТЕ

АБАШ МӘҘӘНИӘТЕ, бронза быуаты археологик ҡомартҡыһы. Б.э.т. 2‑се мең йыллыҡтың 2—3‑сө сирегенә ҡарай. 1925 й. В.Ф.Смолин тарафынан Абаш а. (Сыуашстан) янында асылған ҡәберлек исеме м‑н аталған Абаш мәҙәни‑тарихи берлегенә инә. Башҡортостанда А.м. ҡараған яҡынса 60 ҡомартҡы билдәле, улар Ағиҙел, Дим,...

Аббревиатуры

АББРЕВИАТУРАЛАР {jkefel kefelui title=[А]} ААЙ — асыҡ акционерҙар йәмғиәте АЙ — акционерҙар йәмғиәте АҠШ — Америка Ҡушма Штаттары АНК — акционерҙар нефть компанияһы АСК — агросәнәғәт комплексы АСБР — Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһы АССР — Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы АТС —...

АБДРАЗАҠОВ Асҡар Әмир улы

АБДРАЗАҠОВ Асҡар Әмир улы (11.7.1969, Өфө), йырсы (бас). БР‑ҙың халыҡ артисы (1994). Ә.Ғ.Абдразаҡовтың улы. ӨДСИ‑не тамамлаған (1994; М.Ғ.Мортазина класы). 1999 й. алып БДОБТ солисы, бер үк ваҡытта 1995 й. башлап Рәсәйҙең Ҙур театры солисы, 2010—11 йй. — БР‑ҙың мәҙәниәт министры. Киң диапазонлы һәм...

АБДРАЗАҠОВ Әмир Ғәбделмән улы

АБДРАЗАҠОВ Әмир Ғәбделмән улы (15.1.1934, Ырымбур өлк. Ҡайыпҡол а. — 6.3.2008, Өфө), актёр, кинорежиссёр, сценарист. БАССР‑ҙың атҡ. мәҙәниәт хеҙм‑ре (1974). Театр эшмәкәрҙәре союзы (1961), Кинематографсылар союзы (1997) ағзаһы. ГИТИС-ты тамамлағандан һуң (1959; Б.В.Бибиков һәм О.И.Пыжова курсы) БАДТ...

АБДРАЗАҠОВ Илдар Әмир улы

АБДРАЗАҠОВ Илдар Әмир улы (26.9.1976, Өфө), йырсы (бас). БР‑ҙың атҡ. (2000), халыҡ (2011) артисы. Ә.Ғ.Абдразаҡовтың улы, А.Ә.Абдразаҡовтың ҡустыһы. ӨДСИ‑не тамамлаған (2000; М.Ғ.Мортазина класы). 1994 й. алып БДОБТ, 2000 й. — Мариин театры (С.‑Петербург) солисы. Бәрхәт тембрлы һәм киң диапазонлы, төрлө...

АБДРАХМАН, Ауырғазы р‑нындағы ауыл

АБДРАХМАН, Ауырғазы р‑нындағы ауыл, Туҡай а/с ҡарай. Район үҙәгенән Т.‑Көнб. 29 км һәм Аҡкүл т. юл ст. Т.‑Көнб. табан 53 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халҡы: 1906 й. — 133 кеше; 1920 — 187; 1939 — 308; 1959 — 203; 1989 — 176; 2002 — 128; 2010 — 147 кеше. Татарҙар, башҡорттар йәшәй (2002). Клуб бар. Ауылға...

АБДРАХМАН, Баймаҡ р‑нындағы ауыл

АБДРАХМАН, Монаш, Баймаҡ р‑нындағы ауыл, Татлыбай а/с ҡарай. Район үҙәгенән К.‑Көнс. 36 км һәм Сибай т. юл ст. К. табан 28 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халҡы: 1900 й. — 169 кеше; 1920 — 301; 1939 — 202; 1959 — 197; 1989 — 209; 2002 — 229; 2010 — 239 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп (Кәрешкә...

АБДРАХМАН, Стәрлетамаҡ р‑нындағы ауыл

АБДРАХМАН, Стәрлетамаҡ р‑нындағы ауыл, Первомайский а/с ҡарай. Район үҙәгенән һәм Стәрлетамаҡ т. юл ст. Т.‑Көнб. табан 47 км алыҫлыҡта Өршәк й. буйында урынлашҡан. Халҡы: 1939 й. — 138 кеше; 1959 — 270; 1989 — 249; 2002 — 276; 2010 — 260 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп бар. Ауылға 20 б....

АБДРАХМАНОВ Ғәйнетдин Шәйхи улы

АБДРАХМАНОВ Ғәйнетдин Шәйхи улы (1.5.1929, БАССР‑ҙың Өфө кантоны Опто ҡсб — 13.4.2001, Өфө), Соц. Хеҙмәт Геройы (1981). 1956 й. алып “Уралэнергоремонт” тресында эшләй, 1958—94 йй. “Башкирэнерго” АЙ‑нда турбина ҡорамалдарын ремонтлау б‑са слесарҙар бригадиры. Ленин (1974, 1981), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971)...

АБДРАХМАНОВ Илдус Барый улы

  АБДРАХМАНОВИлдусБарый улы (2.1.1942, БАССР‑ҙың Учалы р‑ны Ҡотой а.), химик-органик. БР ФА акад. (2002), химия ф. д‑ры (1990), проф. (1992). БАССР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1990). БДУ‑ны тамамлағандан һуң (1964) шунда уҡ эшләй. 1973 й. алып БДАУ‑ҙа дөйөм химия каф. мөдире, бер үк ваҡытта 1984 й. алып...

АБДРАХМАНОВ Ильяс Әхмәт улы

АБДРАХМАНОВ Ильяс Әхмәт улы (21.10.1951, БАССР‑ҙың Учалы р‑ны Бәләкәй Учалы ҡсб, хәҙ. Учалы ҡ.), хужалыҡ эшмәкәре. Техник ф. канд. (2009). РФ-тың (2007) һәм БР‑ҙың атҡ. металлургы (1999). Халыҡ‑ара иҡт. һәм хоҡуҡ ин‑тын (Белорет ҡ., 2002), Магнитогорск техник ун‑тын (2004) тамамлаған. 1969 й. алып Учалы...

АБДРАХМАНОВ Рәфил Фазыл улы

АБДРАХМАНОВ Рәфил Фазыл улы (5.4.1942, БАССР‑ҙың Мәсетле районы Оло Аҡа а.), гидрогеолог. Геология‑минералогия фәндәре докторы (1993), профессор (1996). БР‑ҙың (2000) һәм РФ‑тың (2011) атҡаҙанған фән эшмәкәре. БДУ‑ны тамамлаған (1964). 1965 й. алып Балаҡатай районында мәктәп директоры, 1968 й. башлап...

АБДРАХМАНОВ Хәниф Хажиғәле улы

АБДРАХМАНОВ Хәниф Хажиғәле улы [4.1.1925, БАССР‑ҙың Бәләбәй кантоны Үрнәк ҡсб (БР‑ҙың Әлшәй р‑ны) — 23.4.1999, Өфө], Дан орд. тулы кавалеры. РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы. Б.В. һуғышында ҡатнашыусы. К.А.Тимирязев ис. Башҡ. пед. ин‑тын тамамлаған (1950). 1943 й. нояб. алып Көнбайыш һәм 2‑се Белоруссия...

АБДРАХМАНОВА Лена Абдулбарый ҡыҙы

АБДРАХМАНОВА Лена Абдулбарый ҡыҙы (10.6.1971, БАССР‑ҙың Күгәрсен р‑ны Аҙнағол а.), журналист. Журналистар союзы ағзаһы (2006). БДПИ‑ны тамамлаған (1995). 1996 й. алып Мәләүез ҡ. мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй. 2002 й. башлап “Көнгәк” гәз. корректоры, тәржемәсеһе, 2006 й. — бүлек мөдире. “Нисек йәшәйһең,...