Для авторизации на текущем портале в Вашем профиле ЕСИА должно быть заполнено поле "Электронная почта"

Инергə
Төбәк интерактив энциклопедик портал «Башҡортостан»
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Башҡортостан Республикаһы “Башҡорт энциклопедияһы” дәүләт автономиялы фән учреждениеһы

Список материалов

Наименование статьи
Содержание статьи
Автор
Рубрикатор
Шәхестәр
Энциклопедии
Яңынан эҙләргә

НӘЗИУЛЛИНА Гөлнара Ғәбделхәй ҡыҙы

НӘЗИУЛЛИНА Гөлнара Ғәбделхәй ҡыҙы (28.7.1967, Салауат ҡ.), альтистка, педагог. БР‑ҙың халыҡ (2017) һәм атҡ. (2012) артисы. ӨДСИ‑не (1990; В.Г.Бакулин, А.В.Коваль класы), шунда уҡ ассистентура‑стажировканы (1999; М.Е.Швайштейн класы) тамамлаған. 1989 й. алып Н.Сабитов ис. Беренсе Өфө балалар музыка мәктәбе,...

НӘЗИФУЛЛИН Вил Лотфи улы

НӘЗИФУЛЛИН Вил Лотфи улы (18.7.1950, БАССР‑ҙың Дүртөйлө р‑ны Дүртөйлө а., хәҙ. Дүртөйлө ҡ.), терапевт. Мед. ф. д‑ры (2002), проф. (2004). БР‑ҙың атҡ. табибы (2007), РФ‑тың почётлы юғары проф. белем биреү хеҙм‑ре (2005). БДМИ‑ны тамамлаған (1976). 1977—79 йй. Өфөнөң 13‑сө дауаханаһында эшләй; 1982 й....

НӘҠИЕВ Әғлә Рахман улы

НӘҠИЕВ Әғлә Рахман улы [11.7. 1908, Өфө губ. Бәләбәй өйәҙе Ниғмәтулла а. (БР‑ҙың Әлшәй р‑ны) — 4.6.1973, Өфө], хужалыҡ эшмәкәре. Соц. Хеҙмәт Геройы (1957). Ҡазан а.х. ин‑тын тамамлағандан һуң (1932) 1935 й. тиклем һәм 1952—61 йй. Баймаҡ р‑нының “Йылайыр” с‑зында эшләй (1952—59 йй. дир.); 1936 й. алып...

НӘҠШБӘНДИӘ

НӘҠШБӘНДИӘ, Суфыйсылыҡ тәриҡәте. Етәкселәренең береһе Баһаутдин Нәҡшбәнд (1318—89) исеме м‑н аталған. Урта Азия хәнифиҙәре араһында барлыҡҡа килә. Н. төп идеяһы – шәхес азатлығы, йәмғиәт тормошонда ҡатнашыу, һөнәр, игенселек һәм сауҙа м‑н шөғөлләнеү. Н. юлы 10 мәҡәмдән тора, унан барған тәриҡәттең 11...

НӘНӘҘЕ, Яңауыл р‑нындағы ауыл

НӘНӘҘЕ, Яңауыл р‑нындағы ауыл, Иҫке Вәрәш а/с ҡарай. Район үҙәгенән һәм Яңауыл т. юл ст. К.‑Көнс. табан 34 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халҡы: 1906 й. — 557 кеше; 1920 — 515; 1939 — 376; 1959 — 334; 1989 — 201; 2002 — 211; 2010 — 171 кеше. Удмурттар йәшәй (2002). Фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар. Ауылға...

НӘРӘЛЕ, һырт

НӘРӘЛЕ, Я м а н т а у, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Учалы р‑ны буйлап Шерәмбай й. (Мейәс й. басс.) алып Шарҙатма й. (Уй й. ҡушылдығы) тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо яҡынса 8 км, киңлеге яҡынса 2 км, абс. бейеклеге 752 м. Һырт уйһыулыҡтар м‑н йырғыланған; 3 түбәһе бар. Аҫҡы...

НӘРЕ, һырт

НӘРЕ, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Белорет р‑ны буйлап Ҡытау й. (Йүрүҙән й. ҡушылдығы) алып Кесе Ямантау киңлегенә тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо яҡынса 43 км, киңлеге 1,5—4 км, абс. бейеклеге 1340 м. Рельефы ҡатмарлы. Һырт биләндәр м‑н төньяҡ, үҙәк һәм көньяҡ өлөштәргә...

НӘСИБАШ, Салауат р‑нындағы ауыл

НӘСИБАШ, Салауат р‑нындағы ауыл, Нәсибаш а/с үҙәге. Район үҙәгенән Көнс. 15 км һәм Мөрсәлим т. юл ст. Т.‑Көнб. табан 30 км алыҫлыҡта Нәси й. (Йүрүҙән й. ҡушылдығы) буйында урынлашҡан. Халҡы: 1906 й. – 1419 кеше; 1920 – 1489; 1939 – 1679; 1959 – 1392; 1989 – 1152; 2002 – 1093; 2010 – 951 кеше. Татарҙар,...

НӘСИБУЛЛИН Игорь Леонидович

НӘСИБУЛЛИН Игорь Леонидович (14.7.1995, Дмитриев ҡ. — 29.3.2022, Украинаның Харьков өлкәһе, БР‑ҙың Яңауыл районы Иҫке Вәрәш а. ерләнгән), танкист, өлкән лейтенант. Рәсәй Федерацияһы Геройы (2022). Донецк һәм Луганск Халыҡ Республикаларын һаҡлау буйынса махсус хәрби операцияла ҡатнашыусы (2022). Ҡазан...

НӘСИБУЛЛИН Рауил Талип улы

НӘСИБУЛЛИН Рауил Талип улы (24.12.1945, Үзбәк ССР‑ы Баланд-Чакир а.), социолог. Социол. ф. д‑ры (1991), проф. (1992). БР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (2002). БДУ‑ны тамамлағандан һуң (1971) Өфө р‑ны Нөрлө урта мәктәбе дир. урынбаҫары. 1974 й. алып ӨДАТУ‑ла социол. тикшеренеүҙәр лаб. хеҙм‑ре, 1977 й. — шунда...

НӘСИБУЛЛИН Риф Шәхрислам улы

НӘСИБУЛЛИН Риф Шәхрислам улы (15.10.1936, БАССР‑ҙың Яңауыл р‑ны Сытырман а.), тел белгесе. Филол. ф. д‑ры (1999), проф. (2000). Удмурт Респ. атҡ. фән эшмәкәре (1996), РФ‑тың почётлы юғары проф. белем биреү хеҙм‑ре (2001). Бөрө пед.__ ин‑тын тамамлағандан һуң (1960) “Тәтешле хәбәрләре” гәз. хеҙм‑ре,...

НӘСИБУЛЛИН Руслан Рафиҡ улы

НӘСИБУЛЛИН Руслан Рафиҡ улы (2.3.1981, Верхотурье ҡ.), спортсы. Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (2003), фехтование буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2004), Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2021). БР‑ҙың күренекле спортсыһы (2005). Урал физик культура академияһын тамамлаған (2004). 19‑сы...

НӘСИБУЛЛИН Руслан Сәғит улы

НӘСИБУЛЛИН Руслан Сәғит улы (4.12.1937, ТАССР‑ҙың Аҙнаҡай а. — 14.1.2019, Өфө), радиофизик. Физика‑матем. ф. д‑ры (1991), проф. (1992). Ҡазан ун‑тын тамамлағандан һуң (1961) Өфөлә эшләй: 140‑сы почта йәшниге пр‑тиеһында, 1962 й. алып Органик химия ин‑тында, 1975 й. – СССР ФА БФ‑тың Физика һәм матем....

НӘСИХӘТ

НӘСИХӘТ (ғәр.), башҡ. халыҡ педагогикаһында (ҡара: Этнопедагогика) кешенең эске һәм тышҡы донъяға мөнәсәбәте формалашыуына, әхлаҡ нормаларын аңлатыуға йүнәлтелгән өгөт‑нәсихәт рухындағы теҙмә һәм сәсмә әҫәрҙәр. Сығанаҡтары алғышҡа барып тоташа. Н. өлкән быуын вәкиле (ғәҙәттә, йәмғиәттә абруйлы кеше,...

НӘҪЕЛ АУЫРЫУҘАРЫ

НӘҪЕЛ АУЫРЫУҘАРЫ, г е н е т и к а у ы р ы у ҙ а р, күҙәнәктәрҙең генетик материалы (хромосома, гендар һәм геном мутациялары) үҙгәреүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән һәм нәҫелгә күсә торған патологик хәлдәр. Тәбиғәттең физик (радиация), биологик (вирустар) һәм химик (пестицидтар, гербицидтар, ҡайһы бер...

НӘҪЕР, әҙәби жанр

НӘҪЕР (ғәр.), лиро‑патетик йөкмәткеле бәләкәй күләмле сәсмә әҫәр, әҙәби жанр. Хисле булыуы һәм эске ритмикаһы м‑н шиғри телмәргә яҡын тора; йыш ҡына антитеза алымдарына ҡорола. Н. эҙмә-эҙлекле сюжет үҫеше булмай, унда ниндәй ҙә булһа берәй әһәмиәтле ваҡиға һәм герой т‑да хикәйәләнә; художестволы эффект...

НӘФИС АҒАС СӘНҒӘТЕ

НӘФИС АҒАС СӘНҒӘТЕ, башҡорттарҙың традицион көнкүрешендә һәм хужалығындағы төрлө тәғәйенләнештәге ағас (ҡайын,__ ҡарама, имән, йүкә, уҫаҡ һ.б.), ш. уҡ туҙ, оро, ҡайыр, сыбыҡ, һалабаш, ҡурыз ҡулланып эшләнгән әйберҙәр; уларҙы нәфис эшкәртеү. Ағастың күп, ныҡ һәм ш. уҡ ваҡытта эшкәртеүҙә еңел булыуы,...

НӘФИС КЕЙЕҘ СӘНҒӘТЕ

НӘФИС КЕЙЕҘ СӘНҒӘТЕ, башҡорттарҙың традицион көнкүрешендә ҡулланылған, һарыҡ (һирәкләп — дөйә) йөнөнән эшләнгән төрлө әйберҙәр; уларҙы матур итеп биҙәү; хәҙ. заман биҙәү-ҡулланма сәнғәте бүлеге. Кейеҙ баҫыу технологияһы, уны ҡулланыу өлкәһе һәм традицион биҙәү алымдары боронғо төркиҙәр сәнғәтенә барып...

НӘФИС КЕРАМИКА СӘНҒӘТЕ

НӘФИС КЕРАМИКА СӘНҒӘТЕ, махсус составлы балсыҡтан яндырып эшләнгән нәфис сәнғәт әйберҙәре (фарфор, фаянс, терракота, көршәк); биҙәү-ҡулланма сәнғәте төрө. Башҡортостанда неолит дәүеренән алып билдәле (ҡара: Керамика). Респ. рәссамдарының Н.к.с. м‑н ҡыҙыҡһыныуы 20 б. 50‑се йй. урталарында барлыҡҡа килә...

НӘФИС КҮН СӘНҒӘТЕ

НӘФИС КҮН СӘНҒӘТЕ, башҡорттарҙың традицион көнкүрешендә һәм хужалығында ҡулланылған, йәнлек тиреһенән әҙерләнгән төрлө тәғәйенләнештәге әйберҙәр; уларҙы нәфис эшкәртеү; хәҙ. заман биҙәү-ҡулланма сәнғәте бүлеге. Башҡортостанда башлыса малсылыҡ м‑н шөғөлләнеү уның көнсығышында, айырыуса Урал аръяғында,...