Для авторизации на текущем портале в Вашем профиле ЕСИА должно быть заполнено поле "Электронная почта"

Инергə
Төбәк интерактив энциклопедик портал «Башҡортостан»
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Башҡортостан Республикаһы “Башҡорт энциклопедияһы” дәүләт автономиялы фән учреждениеһы

Список материалов

Наименование статьи
Содержание статьи
Автор
Рубрикатор
Шәхестәр
Энциклопедии
Яңынан эҙләргә

УТИН Василий Ильич

УТИН Василий Ильич [17.12.1918, Өфө губ. Бәләбәй өйәҙе Буғабаш а. (БР‑ҙың Баҡалы р‑ны) — 10.12.1941, Украина ССР‑ының Софьино-Раевка а. янында, Камышатка а. ерләнгән], Советтар Союзы Геройы (1942). 1940 й. совет ғәскәрҙәренең Бессарабияға һәм Төньяҡ Буковинаға хәрби походында, Б.В. һуғышында ҡатнашыусы....

УТКИН Анатолий Михайлович

УТКИН Анатолий Михайлович (2.11.1958, Өфө ҡ. — 20.5.2021, шунда уҡ), тренер. Хәҙерге бишбәйге буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2006), СССР‑ҙың спорт мастеры (1979). БР‑ҙың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2019). БАХИ‑ны тамамлаған (1984). Хәҙерге бишбәйге буйынса республика СДЮСШОР‑ы тәрбиәләнеүсеһе...

УТКИН Анатолий Михайлович

УТКИН Анатолий Михайлович (2.11.1958, Өфө ҡ. — 20.5.2021, шунда уҡ), тренер. Хәҙерге бишбәйге буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2006), СССР‑ҙың спорт мастеры (1979). БР‑ҙың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2019). БАХИ‑ны тамамлаған (1984). Хәҙерге бишбәйге буйынса республика СДЮСШОР‑ы тәрбиәләнеүсеһе...

УТҠА СЫҘАМЛЫ МАТЕРИАЛДАР

УТҠА СЫҘАМЛЫ МАТЕРИАЛДАР, юғары т‑рала механик йөкләмәләрҙе оҙаҡ ваҡыт емерелмәйенсә күтәрә алған материалдар. У.с.м. тимер, кобальт, никель нигеҙендәге иретмәләр, ауыр иреүсән металдар һәм улар нигеҙендәге иретмәләр, ҡайһы бер керамик композицион материалдар инә. 20 б. 50‑се йй. башынан Башҡортостанда...

УТЛЯКОВ Геннадий Николаевич

УТЛЯКОВ Геннадий Иванович (9.10. 1949, Өфө – 24.12.2010, шунда уҡ), инженер‑электромеханик. Техник ф. д‑ры (2000), проф. (2005). СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985). ӨАИ‑ны тамамлағандан һуң (1971) шунда уҡ эшләй: 1975 й. алып өлкән ғилми хеҙм‑р, 1994 й. — фәнни эштәр б‑са проректор урынбаҫары, 2003 й....

УТҮЛӘН ҺЫМАҠТАР

УТҮЛӘН ҺЫМАҠТАР (Pyrolaceae), ике өлөшлөләр ғаиләһе. 4 заты, яҡынса 30 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса һәм субарктик бүлкәттәрендә таралған. Мәңге йәшел үлән. Башҡортостанда 4 затҡа ҡараған 7 төрө үҫә. Оҙон тамырһабаҡлы (ябай берсәскәнән башҡа) күп йыллыҡ мәңге йәшел үләндәр. Һабаҡтары йомро,...

УФАГРАЖДАНСТРОЙ

УФАГРАЖДАНСТРОЙ т р е с ы, ААЙ. Биналар һәм ҡоролмалар, торлаҡ һ.б. төҙөү һәм реконструкциялау м‑н шөғөлләнә. Составына 9-сы ремонт‑төҙөлөш идаралығы, 2‑се төҙөлөш-монтаж идаралығы һ.б. инә. 2009 й. 110 кеше эшләгән. 1923 й. Дәүләт төҙөлөш контораһы булараҡ ойошторола, 1947 й. алып “Горжилкоммунстрой”...

УФИМЕЦ, күк аҡтамыр сорты

УФИМЕЦ, күк аҡтамыр сорты. 2000 йй. башында Ғ.Ҡ.Зарипова, Р.С. Йәнекәев, Р.Ғ.Латипов (БНИИСХ) тарафынан урындағы ҡырағай флора өлгөләрен һәм Ростовский 31 сортын яңынан ирекле һеркәләндереп алынған гибрид популяцияларҙан күп тапҡыр һайлап алыу ысулы м‑н сығарыла. Төҙ, уртаса тығыҙлыҡтағы ҡыуаҡ. Һабағының...

УФИМЕЦ, ҡытай шыҡтымы сорты

УФИМЕЦ, ҡытай шыҡтымы сорты. 20 б. 60‑сы йй. О.А.Кравченко, Л.Н.Миронова, А.А.Реут (Ботаника баҡсаһы; ҡара: Ботаника баҡса‑институты) тарафынан Amabilis Superbissima һәм Avalanche сорттарын гибридлаштырыу ысулы м‑н сығарыла. Аҙ япраҡлы ыҡсым ҡыуаҡ, бейеклеге 60 см тиклем. Һабағы нәҙек, тоноҡ антоциан...

УФИМКА, ҡамышүлән бүтәгәһе сорты

УФИМКА, ҡамышүлән бүтәгәһе сорты. 2007 й. Ғ.Ҡ.Зарипова, Р.С.Йәнекәев, И.П.Леонтьев (БНИИСХ) тарафынан урындағы ҡырағай флора өлгөләрен һәм Балтика сортын яңынан ирекле һеркәләндереп алынған гибрид популяцияларҙан күп тапҡыр киң һайлап алыу ысулы м‑н сығарыла. Төҙ, уртаса тығыҙлыҡтағы ҡыуаҡ. Һабағының...

УФИМСКАЯ 7, һары гибрид люцерна сорты

УФИМСКАЯ 7, һары гибрид люцерна сорты. 1981 й. Р.С.Йәнекәев, В.А.Михеев, Х.Ғ.Ғөбәйҙуллин (БНИПТИЖиК) тарафынан Марусинская 425 сорты һәм урындағы күк люцернаның тәбиғи‑гибрид популяцияһынан күп тапҡыр киң һайлап алыу ысулы м‑н сығарыла. Ярым төҙ ҡыуаҡ. Һабағы ныҡ тармаҡлы, бер аҙ төклө, бейеклеге 50...

УФИМСКАЯ, ҡабаҡ сорты

УФИМСКАЯ, ҡабаҡ сорты. 1976 й. Э.М.Кузеев, С.С.Умов (БНИИСХ) тарафынан Серая Волжская һәм Стофунтовая сорттарын һеркәләндереп алынған гибрид популяциянан күп тапҡыр шәхси һайлап алыу ысулы м‑н сығарыла. Емешенең ауырлығы 3,2—7,3 кг, бейеклеге 14—25 см, диам. 28—45 см; йоҡа ҡабыҡлы, яҫы‑йомро, бер аҙ...

УФИМСКАЯ, ҡарабойҙай сорты

УФИМСКАЯ, ҡарабойҙай сорты. 1990 й. Н.И.Колюкаева, Ф.Ф.Мәғәфүрова, А.М.Сабитов, Н.Б.Сабитова (БНИИЗиС) тарафынан Короткостебельная 1 һәм Короткостебельная 2 ҡарабойҙай сорттарының гибрид популяцияһынан юғары продуктлы, эре бөртөклө үҫемлектәрҙе һайлап алыу ысулы м‑н сығарыла. Һабағының бейеклеге 70—75...

УФИМСКАЯ, фасоль сорты

УФИМСКАЯ, фасоль сорты. 1993 й. С.Н.Сәмиғуллин (БДАУ) тарафынан Щедрая сортын урындағы популяция үҫемлектәренең һеркәһе м‑н яңынан һеркәләндереү һөҙөмтәһендә алынған гибрид популяциянан күп тапҡыр шәхси һайлап алыу ысулы м‑н сығарыла. Ҡыуаҡ булып үҫә. Һабағының бейеклеге 0,43 м тиклем. Япрағы эре, асыҡ...

УФИМСКИЙ 1, болон клеверы сорты

УФИМСКИЙ 1, болон клеверы сорты. 20 б. 60‑сы йй. А.В.Яфаев (БАХИ) тарафынан урындағы клеверҙы иң продуктив сорттар м‑н ирекле һеркәләндереү ысулы ярҙамында сығарыла. Һабағының бейеклеге 50—80 см тиклем, төҙ, 6—11 быуын араһы бар, ныҡ тармаҡлы, бер аҙ төклө. 52—59%‑ын япраҡ ҡаплаған. Япрағы өсәрле, йәшел,...

УФИМСКИЙ МЕСТНЫЙ, һуған сорты

УФИМСКИЙ МЕСТНЫЙ, һуған сорты. 1937 й. И.С.Буторин тарафынан сығарыла. Сортты яҡшыртыу б‑са эш респ. 1961—86 йй. Л.И.Мансурова (БНИИЗиС) тарафынан урындағы популяциянан киң һайлап алыу ысулы м‑н үткәрелә. Орлоҡ һабағының уртаса бейеклеге 83 см, сәскәлегенең уртаса диам. 5,0 см. 1000 орлоғоноң ауырлығы...

УХСАЙ Яков Гаврилович

УХСАЙ Яков Гаврилович [26.11. 1911, Өфө губ. Бәләбәй өйәҙе Ыҫлаҡбаш а. (БР‑ҙың Бәләбәй р‑ны) — 7.7.1986, Чебоксар, тыуған ауылында ерләнгән], шағир. Сыуаш АССР‑ының халыҡ шағиры (1950). Сыуаш АССР‑ының атҡ. сәнғәт эшмәкәре (1945). Яҙыусылар союзы ағзаһы (1938). Б.В. һуғышында ҡатнашыусы. К.А.Тимиря-...

УҺЫЛДАҠ ТӘЛМӘРЙЕН

УҺЫЛДАҠ ТӘЛМӘРЙЕН (Bombina bombina), ҡойроҡһоҙ ер‑һыу хайуандары отрядының йомро теллеләр ғаиләһенә ҡараған ер‑һыу хайуаны. Үҙәк һәм Көнсығыш Европала таралған. Кәүҙә оҙонлоғо 6 см тиклем. Тиреһе суғырмаҡлы, ағыулы биҙҙәре бар, кәүҙәһенең өҫкө яғы көрәнһыу һоро, аҫҡыһы — күкһел ҡара таптары булған ҡыҙыл...

УЧАЛЫ БАҠЫР КОЛЧЕДАНЫ ЯТҠЫЛЫҒЫ

УЧАЛЫ БАҠЫР КОЛЧЕДАНЫ ЯТҠЫЛЫҒЫ, Магнитогорск мегасинклинорийының төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. 1939 й. “Башзолото” тресы һәм Бөтә Союз геол. ин‑тының (Ленинград) геол.‑геофизик ревизия партияһы тарафынан асыла. Ятҡылыҡ базальт нигеҙендә барлыҡҡа килгән эффузив‑экструзив риодацит вулкан көмбәҙҙәре (улар...

УЧАЛЫ ЙӘМИҒ МӘСЕТЕ

УЧАЛЫ ЙӘМИҒ МӘСЕТЕ, 1994 й. Учалы ҡ. Мосолман дини ойошмаһы инициативаһы м‑н Учалы тау‑байыҡтырыу комбинаты, Учалы р‑ны пр‑тиелары һәм айырым кешеләрҙең хәйриә аҡсаһына төҙөлә. БР Диниә назараты ҡарамағында була. Мәсет 2 ҡатлы, ҡатмарлы планлы. Манараһы (көмбәҙе м‑н бергә бейеклеге — 27 м) бер яруслы,...