Для авторизации на текущем портале в Вашем профиле ЕСИА должно быть заполнено поле "Электронная почта"

Инергə
Төбәк интерактив энциклопедик портал «Башҡортостан»
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Башҡортостан Республикаһы “Башҡорт энциклопедияһы” дәүләт автономиялы фән учреждениеһы

Список материалов

Наименование статьи
Содержание статьи
Автор
Рубрикатор
Шәхестәр
Энциклопедии
Яңынан эҙләргә

ХИРУРГИЯ АУЫРЫУҘАРЫ

ХИРУРГИЯ АУЫРЫУҘАРЫ, дөйөм дауалау саралары м-н бер рәттән оператив (хирургик) ҡатнашыу кәрәк булған кеше һәм хайуандарҙың ауырыуҙары. Башлыса хирургик дауалауҙы талап иткән (травмалар, организмдың йәшәү функцияларын боҙған үҫеш кәмселеге һәм тыу­мыштан килгән ауырыуҙар, йомшаҡ туҡымаларҙың һәм эске...

ХИСАЕВА Дилара Әхәт ҡыҙы

ХИСАЕВА Дилара Әхәт ҡыҙы (3.10. 1946, БАССР-ҙың Саҡмағош р-ны Саҡмағош а.), физик-химик. Химия ф. д-ры (2001). БР-ҙың атҡ. уйлап табыусыһы (2002). БДУ-ны тамамлаған (1971). 1968 й. башлап Нефтехимия производстволары ҒТИ-нда эшләй. 1978 й. алып Башҡ-н нефть ғилми-тикшеренеү һәм проект ин-тында: 1986...

ХИСАМ”, башҡорт халыҡ йыры

“ХИСАМ”, “Хисам көйө”, башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй. Тәүге тапҡыр йырҙың көйө З.Ғ.Исмәғилев тарафынан 1947 й. М.И.Ғәлиеванан яҙып алына һәм “Башҡорт халыҡ йырҙары” йыйынтығында (1964) баҫтырып сығарыла. “Х.” варианттарын Ф.Х.Камаев, Ғ.З. Сөләймәнов яҙып ала. Лирик-эпик йыр. Орск өйәҙе Үҫәргән улусы...

ХИСАМЕТДИНОВ Илдар Иҙел улы

ХИСАМЕТДИНОВ Илдар Иҙел улы (27.11.1959,Өфө), композитор. БР-ҙың атҡ. сәнғәт эшмәкәре (2002). Композиторҙар союзы ағзаһы (1996). ӨДСИ-не тамамлаған (1983, музыка ғилеме, Е.Л.Танкелевич класы; 1996, композиция, Л.З.Исмәғилева класы). 1981—97 йй. Өфө балалар сәнғәт мәктәбендә, 1996 й. алып урта махсус...

ХИСАМЕТДИНОВ Наил Исмәғзәм улы

ХИСАМЕТДИНОВ Наил Исмәғзәм улы (7.2.1940, БАССР-ҙың Асҡын р-ны Асҡын а.), тау инженеры. Техник ф. д-ры (1990), проф. (2005). ӨНИ-не тамамлағандан һуң (1963) “Татнефть” ПБ-нда эшләй: “Альметьевнефть” нефть промыслаһы идаралығында оператор, мастер, участка нач., 1968 й. алып “Елховнефть” НГДУ-һының (Әлмәт...

ХИСАМЕТДИНОВ Рәбис Аҡмал улы

ХИСАМЕТДИНОВ Рәбис Аҡмал улы (6.5.1947, БАССР-ҙың Илеш р-ны Этәй а.), һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы. Мед. ф. д-ры (2005). БР-ҙың атҡ. табибы (1994), СССР-ҙың Граждандар оборонаһы отличнигы (1982). БДМИ-ны тамамлаған (1975). 1977 й. алып 15-се дауахананың, 1980 й. – ҡала кардиология диспансерының (икеһе...

ХИСАМЕТДИНОВА Рәмзилә Миндиғәле ҡыҙы

ХИСАМЕТДИНОВА Рәмзилә Миндиғәле ҡыҙы (28.5.1949, БАССР-ҙың Учалы р-ны Сәфәр а. — 4.6.1995, БР-ҙың Салауат р-ны Малаяҙ а.), шағирә. РФ-тың халыҡ мәғарифы отличнигы (1995). Яҙыусылар союзы ағзаһы (1977). Стәрлетамаҡ пед. ин-тын тамамлағандан һуң (1975) Учалы һәм Салауат р-ндары мәктәптәрендә уҡытыусы...

ХИСАМИТДИНОВА Фирҙәүес Ғилметдин ҡыҙы

ХИСАМИТДИНОВА Фирҙәүес Ғилметдин ҡыҙы (1.1.1950, БР-ҙың Әбйәлил р-ны Рәхмәт а.), тел белгесе. БР ФА-ның мөхбир ағзаһы (2016), филол. ф. д-ры (1993), проф. (1994). РФ-тың (2008) һәм БР-ҙың (2003) атҡ. фән эшмәкәре. БДПИ-ны тамамлағандан һуң (1974) Белорет һәм Ауырғазы р-ндары мәктәптәрендә уҡыта. 1978—87...

ХИСАМОВ Ғәлим Афзал улы

ХИСАМОВ Ғәлим Афзал улы (25.4. 1949, БАССР-ҙың Көйөргәҙе р-ны Кинйәбай а.), яҙыусы. БР-ҙың атҡ. мәҙәниәт хеҙм-ре (1993). Яҙыусылар союзы ағзаһы (1988). БДУ-ны (1974), Свердловск юғары партия мәктәбен (1982) тамамлаған. 1968—69 йй. “Путь Ильича” (“Ильич юлы”; ҡара: “Кумертауское время”) гәз. хеҙм-ре,...

ХИСАМОВ Эрнст Нурғәли улы

ХИСАМОВ Эрнст Нурғәли улы (25.10.1937, БАССР-ҙың Салауат р-ны Арҡауыл а.), гистолог. Биол. ф. д-ры (1998), проф. (1996). БР-ҙың мәғариф отличнигы (2004). БДМИ-ны тамамлағандан һуң (1963) Олёкминск ҡ. район дауаханаһында эшләй. 1966 й. алып БДМИ-ла уҡыта. 1978 й. башлап БДПУ-ла: 1989 й. алып зоология...

ХИСАМОВА Ғәлиә Ғилмулла ҡыҙы

ХИСАМОВА Ғәлиә Ғилмулла ҡыҙы (24.2.1954, Арзамас-75 ҡ.), тел белгесе. Филол. ф. д-ры (2010). БР-ҙың мәғариф отличнигы (2001), РФ-тың почётлы мәғариф өлкәһе хеҙм-ре (2017). БДУ-ны тамамлаған (1976), 1981 й. алып шунда уҡ уҡыта. Фәнни эшмәкәрлеге урыҫ теленең синтаксисына, лингвопрагматикаға, текст лингвистикаһына,...

ХИСАМОВА Миңлегөл Сәлимйән ҡыҙы

ХИСАМОВА Миңлегөл Сәлимйән ҡыҙы (1.10.1948, БАССР-ҙың Көйөргәҙе р-ны Ялсыҡай а.), шағирә. РФ-тың почётлы дөйөм белем биреү хеҙм-ре. Яҙыусылар союзы ағзаһы (1993). З.С.Ҡотлогилдинаның апаһы. БДУ-ны тамамлағандан һуң (1972) “Совет Башҡортостаны” гәз. хеҙм-ре; 1973 й. алып Ҡыйғы р-нының 2-се Үрге Ҡыйғы...

ХИСАМОВА Рәмзиә Ислам ҡыҙы

ХИСАМОВА Рәмзиә Ислам ҡыҙы (18.8.1947, БАССР-ҙың Дыуан р-ны Иҫке Хәлил а.), актриса. БАССР-ҙың халыҡ (1989) һәм атҡ. (1980) артисы. Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1969). Өфө сәнғәт уч-щеһын (1966; И.Х.Йомағолов курсы), ӨДСИ-не (1999; Ф.Ҡ.Ҡасимова, А.К.Лощенков курсы) тамамлаған. 1966 й. алып (өҙөклөк...

ХИСАМОВА Тәнзилә Динислам ҡыҙы

ХИСАМОВА Тәнзилә Динислам ҡыҙы [4.4.1945, БАССР-ҙың Маҡар р-ны Һайран а. (БР-ҙың Ишембай р-ны)], актриса. БР-ҙың халыҡ (1999) һәм атҡ. (1994) артисы. Өфө сәнғәт уч-щеһын тамамлағандан һуң (1966; И.Х.Йомағолов курсы) 1980 й. тиклем һәм 1990 й. алып БАДТ актрисаһы. Тәүге ролдәренән үк Х. образдарҙы психологик...

ХИСАПЛАУ МАТЕМАТИКАҺЫ

ХИСАПЛАУ МАТЕМАТИКАҺЫ, математиканың хисаплауҙар башҡарыу һәм электрон хисаплау машиналарын ҡулланыу м-н бәйле мәсьәләләрен өйрәнгән бүлеге. Процестарҙың, күренеш һәм объекттарҙың (физик, иҡт., соц. һ.б.) матем. моделдәрен анализлауҙы; төрлө матем. мәсьәләләрҙе сисеү ысулдарын һәм алгоритмдарын эшләүҙе,...

ХИСМӘТОВ Мөхәмәтйән Фазылйән улы

ХИСМӘТОВ Мөхәмәтйән Фазылйән улы (10.9.1930, БАССР-ҙың Әбйәлил р-ны Ҡырҙас а. — 18.3.2010, Өфө), географ. Геогр. ф. канд. (1959), проф. (1992). БАССР-ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1977). К.А.Тимирязев ис. Башҡ. пед. ин-тын тамамлаған (1954). 1949—50 йй. Әбйәлил р-нының Хәмит 7 йыллыҡ мәктәбе уҡытыусыһы. 1958...

ХИСМӘТУЛЛИН Ғарифйән Рәхимйән улы

ХИСМӘТУЛЛИН Ғарифйән Рәхимйән улы (9.8.1932, БАССР-ҙың Ауырғазы р-ны Түб. Бәгәнәш а. — 15.11. 2004, БР-ҙың Стәрлетамаҡ р-ны Первомайский а.), Соц. Хеҙмәт Геройы (1971). 1948—92 йй. Стәрлетамаҡ р-нының “Первомайский” с-зында эшләй (1950 — 51 йй. һәм 1954 й. алып механизатор). Юғары етештереү күрһәткестәренә...

ХИСМӘТУЛЛИН Зөлфәр Фазыл улы

ХИСМӘТУЛЛИН Зөлфәр Фазыл улы [11.7.1923, БАССР-ҙың Тамъян-Ҡатай кантоны Сермән а. (БР-ҙың Белорет р-ны) — 6.4.1983, Өфө], яҙыусы. БАССР-ҙың атҡ. мәҙәниәт хеҙм-ре (1973). Яҙыусылар союзы ағзаһы (1964). Б.В. һуғышында ҡатнашыусы. К.А.Тимирязев ис. Башҡорт пед. ин-тын тамамлаған (1951). 1947 й. алып “Совет...

ХИСМӘТУЛЛИН Йәмил Ғәтфән улы

ХИСМӘТУЛЛИН Йәмил Ғәтфән улы (12.9.1940, Приморье крайы Кедровка а.), урман белгесе. 1963—2001 йй. Туймазы тәж. урман хужалығында эшләй (1974 й. алып механизацияланған отрядтың тракторсы-машинисы). Урман үҫтереү өсөн йырын-һыҙалы ерҙәрҙе хужалыҡта үҙләштереүгә ҙур өлөш индерә. 1973—96 йй. 4,7 мең га...

ХИСМӘТУЛЛИН Марат Мәғәфүр улы

ХИСМӘТУЛЛИН Марат Мәғәфүр улы (31.7.1938, БАССР-ҙың Иглин р-ны Яңы Ҡобау а. — 21.2.2018, Өфө), йырсы (баритон), режиссёр. БР-ҙың атҡ. сәнғәт эшмәкәре (1991). М.Х.Хисмәтуллиндың улы. Гнесиндар ис. Муз.-пед. ин-тын (Мәскәү, 1967; Г.Г.Аден класы), ГИТИС-ты (1976; И.М.Туманов курсы) тамамлаған. 1967 й....