Для авторизации на текущем портале в Вашем профиле ЕСИА должно быть заполнено поле "Электронная почта"

Инергə
Төбәк интерактив энциклопедик портал «Башҡортостан»
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Башҡортостан Республикаһы “Башҡорт энциклопедияһы” дәүләт автономиялы фән учреждениеһы

Список материалов

Наименование статьи
Содержание статьи
Автор
Рубрикатор
Шәхестәр
Энциклопедии
Яңынан эҙләргә

ЧЕБОТАРЁВ Илья Егорович

ЧЕБОТАРЁВ Илья Егорович (2.8. 1929, Үҙәк Черноземье өлк. Берёзовка а. — 2.5.1982, Горький ҡ.), ветеринар врач. Ветеринария ф. д-ры (1967), проф. (1968). Һарытау зооветеринария ин-тын тамамлаған (1953). 1956 й. алып Семипалатинск зоотехния-ветеринария ин-тында эшләй. 1961 й. башлап БАХИ-ла (1966 й. —...

ЧЕВЕРЁВ Александр Михайлович

ЧЕВЕРЁВ Александр Михайлович (6.11.1889, Ырымбур губ. ш. уҡ исемле өйәҙе Берда казактар отрубы — 2.10.1921, Өфө), революция хәрәкәте эшмәкәре. 1908 й. алып РСДРП ағзаһы. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Ырымбур ҡала уч-щеһын тамамлаған. Өфөлә И.И.Гутман з-дында, Әстерхан ҡ. грузчик, Донбасста — шахтёр,...

ЧЕВПЕЦОВ Валентин Романович

ЧЕВПЕЦОВ Валентин Романович (5.2.1925, БАССР-ҙың Бөрө кантоны Дүртөйлө а., хәҙ. Дүртөйлө ҡ., — 4.12.1990, Өфө), гигиенист. Мед. ф. д-ры (1972), проф. (1977). Б.В. һуғы­шында ҡатнашыусы. БДМИ-ны тамамлағандан һуң (1952) Ҡаҙаҡ ССР-ында: Тимертау ҡ. санитария- эпидемиология станцияһында баш табип, 1955...

ЧЕКМАРЁВ Сергей Иванович

ЧЕКМАРЁВСергей Иванович (31.12.1909, Мәскәү — 11.5.1933, БАССР‑ҙың Ейәнсура р‑ны Сөләймән а. янында), шағир. В.М.Молотов ис. Мәскәү ит-һөт ин‑тын тамамлағандан һуң (1932) Хәйбулла р‑нының “Таналыҡ”, Ейәнсура р‑нының “Инәк” совхоздарында зоотехник булып эшләй. Үҙе тере сағында әҫәрҙәре баҫылмай. Ч. әҫәрҙәре...

ЧЕКРАНОВ Юрий Андреевич

ЧЕКРАНОВ Юрий Андреевич (31.10.1943, Өфө), спортсы. Мотоспорт б-са СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1968). П.Ф. Лесгафт ис. Ленинград физик культура ин-тын тамамлаған (1975). Төҙөлөш тресы №3 спорт мотоклубы тәрбиәләнеүсеһе (тренеры А.М. Әхмәҙиев). Спидвей б-са шәхси ярыштарҙа РСФСР чемп. (1963),...

ЧЕЛОВ Николай Михайлович

ЧЕЛОВ Николай Михайлович (1909, Өфө губ. Стәрлетамаҡ өйәҙе Левашёв а., хәҙ. Стәрлетамаҡ ҡ. эсендә, — 9.12.1943, Керчь ҡ. ерләнгән), Советтар Союзы Геройы (1944). Б.В. һуғышында ҡатнашыусы. “Выстрел” РККА-ның командирҙар составын камиллаштырыу юғары атыу-тактика курстарын тамамлаған (1941). 1928 й. алып...

ЧЕЛПАНОВСКИЙ Анатолий Фёдорович

ЧЕЛПАНОВСКИЙ Анатолий Фёдорович (24.4.1936, Харьков ҡ. — 29.4.2005, Ишембай ҡ.), инженер-механик. Алтай политехник ин-тын тамамлаған (Барнаул ҡ., 1963). 1955—56 йй. һәм 1958 й. алып Алтай трактор з-дында, 1963 й. — машиналар эшләү з-дында (икеһе лә — Рубцовск ҡ.) эшләй. 1981 й. башлап Ишембай “Витязь”...

ЧЕМБЕРДЖИ Николай Карпович

ЧЕМБЕРДЖИ Николай Карпович (24.8.1903, С.-Петербург губ. Царское Село ҡ. — 22.4.1948, Мәскәү), композитор. БАССР-ҙың атҡ. сәнғәт эшмәкәре (1944). СССР Композитор­ҙар союзы ағзаһы (1933). Мәскәү консерваторияһын тамамлаған (1929; А.Н. Александров класы). 1936—37 йй. СССР Композиторҙар союзының Мәскәү...

ЧЕМЕРИС Алексей Викторович

ЧЕМЕРИС Алексей Викторович (3.2.1957, Өфө), биохимик, молекуляр биолог. Биол. ф. д-ры (2000), проф. (2001). БР-ҙың атҡ. фән эшмәкәре (2003). БДУ-ны тамамлағандан һуң (1979) Биохимия һәм генетика ин-тында эшләй: 1988 й. алып өлкән ғилми, 1990 й. — төп ғилми хеҙм-р, 1994 й. — дир. урынбаҫары, бер үк ваҡытта...

ЧЕНӘКӘЙ, шағир

ЧЕНӘКӘЙ (ысын исеме Ғиззәтуллин Төхвәтулла, башҡа мәғлүмәттәр б-са, Ченәкәев Төхвәтулла Ғиззәтулла улы; 2.1.1893, Ырымбур губ. Силәбе өйәҙе Рәдүт а., хәҙ. Силәбе өлк. Чесмен р-ны, — 1959, Андижан ҡ.), шағир. 1913—46 йй. Ырымбур, Өфө, Ҡазан ҡҡ., Үзбәк ССР-ында уҡытыусы булып эшләй, 1920—24 йй. “Мәғариф...

ЧЕПИКОВ Константин Романович

ЧЕПИКОВ Константин Романович (25.12.1900, Смоленск губ. Владимир а. — 24.7.1989, Мәскәү), геолог. СССР ФА-ның мөхбир ағзаһы (1953), геол.-минералогия ф. д-ры (1944). СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1971), СССР-ҙың почётлы ер аҫты разведкалаусыһы (1980). Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Мәскәү тау акад. тамамлаған...

ЧЕРДАНЦЕВ Александр Алексеевич

ЧЕРДАНЦЕВ Александр Алексеевич (15.11.1871, Пермь губ. Лисвяный Приискыһы ҡсб — 16.7.1943, Өфө), библиограф, провизор. Мәскәү ун-тының мед. ф-тын тамамлағандан һуң (1899) Үрге Исәт з-дында (Екатеринбург ҡ.), 1915 й. алып Император Кешене яратыу ком-тында дарыухана мөдире. 1917 й. башлап Өфө губерна...

ЧЕРЕМШАНСКИЙ Василий Макарович

ЧЕРЕМШАНСКИЙ Василий Макарович (1821—1869), тыуған яҡты өйрәнеүсе. Горы-Горецк ер эштәре мәктәбен тамамлаған. Ырымбур дини семинарияһында, һуңынан Дини семинарияла уҡытҡан. Фәнни тикшеренеүҙәре Ырымбур крайы тарихына арналған. “Описание Оренбургской губернии в хозяйственно- статистическом, этнографическом...

ЧЕРЕПАХИН Сергей Павлович

ЧЕРЕПАХИН Сергей Павлович [1.10.1923, БАССР-ҙың Бөрө кантоны Байҡы а. (БР-ҙың Ҡариҙел р-ны) — 4.2.1989, Өфө, БАССР-ҙың Дыуан р-ны Октябрьский ҡсб ерләнгән], Советтар Союзы Геройы (1945). Б.В. һуғышында ҡатнашыусы. 1942 й. июненән Көньяҡ-Көнбайыш, 3-сө Украина һәм 1-се Белоруссия фронттарында хеҙмәт...

ЧЕРЕПЕНЬКИН Сергей Семёнович

ЧЕРЕПЕНЬКИН Сергей Семёнович (14.2.1952, Белорет ҡ.), тренер. Ауыр атлетика б-са Рәсәйҙең атҡ. тренеры (1995) һәм СССР-ҙың спорт мастеры (1973). БР-ҙың атҡ. физик культура хеҙм-ре (1994). Волгоград физик культура ин-тын тамамлаған (1977). “Хеҙмәт” ДСО-һы тәрбиәләнеүсеһе (Белорет; тренеры А.Е.Зайцев)....

ЧЕРКАСКҮЛ МӘҘӘНИӘТЕ

ЧЕРКАСКҮЛ МӘҘӘНИӘТЕ, һуң бронза быуатының археологик мәҙәниәте. Б.э.т. 15— 12 бб. ҡарай, иртә (б.э.т. 15—14 бб.) һәм һуң (б.э.т. 13—12 бб.) осорҙарға бүленә. Черкаскүл ярындағы (Силәбе өлк.) Черкаскүл II торамаһы исеме м-н аталған. Андрон мәҙәни-тарихи берлегенә инә. Башлыса Урал аръяғының тау-урман...

ЧЕРКАСОВ Андрей Геннадьевич

ЧЕРКАСОВ Андрей Геннадьевич (4.7.1970, Өфө), спортсы. Теннис б-са СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1988), Рәсәйҙең атҡ. спорт мастеры (2001). Калининград ун-тын тамамлаған (1995). Теннис б-са СДЮСШОР тәрбиәләнеүсеһе (тренеры Н.Л.Рогова). Олимпия уйындарының бронза призёры (1992), яңғыҙ разрядта...

ЧЕРКАСОВ Владимир Иванович

ЧЕРКАСОВ Владимир Иванович (23.6.1918, Өфө — 22.10.1943, Белорус ССР-ы Чаплин а.), Советтар Союзы Геройы (1943). 1939 й. Халхин-Гол й. янында совет-япон хәрби бәрелешендә, Б.В. һуғышында ҡатнашыусы. 26-сы Рыбинск моторҙар з-дында (Ярославль өлк.), Өфө моторҙар з-дында эшләй. 1938 й. алып Ҡыҙыл Армияла....

ЧЕРКАСОВА Татьяна Васильевна

ЧЕРКАСОВА Татьяна Васильевна (15.9.1968, Өфө), социолог. Социол. ф. д-ры (2005). БДУ-ны тамамлаған (1991), 1992 й. алып шунда уҡ, 2002 й. — М.А.Шолохов ис. Мәскәү асыҡ пед. ин-тының Өфө филиалында эшләй. 2006 й. башлап ӨДИСУ-ла, 2016 й. алып ӨДНТУ-ла уҡыта. Фәнни тикшеренеүҙәре йәштәр социологияһы,...

ЧЕРКАССЫ, Өфө р-нындағы ауыл

ЧЕРКАССЫ, И ҫ к е Ч е р к а с с ы, Өфө р-нындағы ауыл, Черкассы а/с үҙәге. Район үҙәге­нән Т.-Көнб. 35 км һәм Черниковка т. юл ст. Т.-Көнб. табан 20 км алыҫлыҡта Черкассы й. (Ҡариҙел й. басс.) буйында урынлашҡан. Халҡы: 1906 й. — 658 кеше; 1920 — 1300; 1939 — 591; 1959 — 387; 1989 — 495; 2002 — 645;...