Список материалов
ГЕРОНТОЛОГИЯ
ГЕРОНТОЛОГИЯ (гр. geron, эйәлек килештә gerontos — ҡарт һәм ...логия), организмдың (ш. иҫ кеше организмының) ҡартайыу процесын, уның биол., мед. (гериатрик), соц., психологик., гигиеник һ.б....
ГЕРПЕС
ГЕРПЕС (гр. herpes — тимрәү), инфекцион ауырыуҙар төркөмө. Кеше Г. тыуҙырыусы — Herpesviridae ғаиләһенә ҡараған ДНК‑лы вирустар, кеше организмында ғүмерлеккә урынлашыуға (персистирланыуға)...
ГЕРПЕТОЛОГИЯ
ГЕРПЕТОЛОГИЯ (гр. herpeton — һөйрәлеүсе һәм ...логия), зоологияның ер‑һыу хайуандарын һәм һөйрәлеүселәрҙе өйрәнгән бүлеге. Ер-һыу хайуандары т‑дағы фән батрахология (гр....
ГЕРЦИН ЙЫЙЫРСЫҠЛЫҒЫ
ГЕРЦИН ЙЫЙЫРСЫҠЛЫҒЫ, варисция йыйырсыҡлығы, варис йыйырсыҡлығы, ер ҡабығының горизонталь ҡыҫылыуы менән бәйле булған һәм йыйырсыҡлы тау системаларын барлыҡҡа килтергән,...
ГЕРЧИКОВ Анатолий Яковлевич
ГЕРЧИКОВ Анатолий Яковлевич (29.4.1943, Куйбышев өлк. Куйбышев ҡ.), физик-химик. Химия ф. д‑ры (1995), проф. (1998). Почётлы юғары проф. белем биреү хеҙм‑ре (2005). Һарытау ун‑тын тамамлаған...
ГЕСТЕ Василий Иванович
ГЕСТЕ Василий Иванович [ысын исеме Гесте Вильям; 1753 (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1763 йәки 1769), Шотландия — 4.6.1832 (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1834), С.‑Петербург], архитектор. 1784 й....
ГЕТЕРОТРОФТАР
ГЕТЕРОТРОФТАР (гр. geteros — бүтән, башҡа һәм гр. trophe — аҙыҡ), углерод сығанағы итеп тышҡы мөхиттән органик матдәләрҙе ҡулланыусы организмдар. Г. бөтә хайуандар, бәшмәктәр,...
ГЕХЕБ БРАХИТЕЦИУМЫ
ГЕХЕБ БРАХИТЕЦИУМЫ (Brachythecium geheebii), мүк һымаҡтар төрө. Йәшел төҫтәге эре йомшаҡ ялтыр кәҫлектәр барлыҡҡа килтереүсе күп йыллыҡ ике өйлө үҫемлек. Һабағы һырылыусы, ҡауырһынлы-тармаҡлы,...
ГЖЕЛЬ ЯРУСЫ
ГЖЕЛЬ ЯРУСЫ, карбондың өҫкө бүлегенең өҫкө бүлексәһе. Ҡасим ярусында ята, әселе ярусы менән ҡапланған. С.Н.Никитин тарафынан айырып күрһәтелә (1890). Гжель а. (Мәскәү өлкәһе)...
ГИГИЕНА
ГИГИЕНА (гр. hygieinos – һаулыҡҡа булышлыҡ итеүсе), кеше һаулығына тышҡы мөхит һәм хеҙмәт шарттары факторҙарының тәьҫирен өйрәнгән, халыҡты һауыҡтырыу б-са санитария-гигиена...
ГИГИЕНА ҺӘМ ЭПИДЕМИОЛОГИЯ ҮҘӘГЕ
ГИГИЕНА ҺӘМ ЭПИДЕМИОЛОГИЯ ҮҘӘГЕ, БР б‑са Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын һәм кеше именлеген яҡлау өлкәһендә күҙәтеү б‑са федераль хеҙмәт идаралығының һөнәри һәм башҡа...
ГИГРОФИТТАР
ГИГРОФИТТАР (гр. hygros — дымлы һәм ...фито), дымлы урында үҫкән үҫемлектәр. Г. һыу үҫемлектәре (гидрофиттар) һәм дым кимәле етерлек, ләкин артыҡ булмаған шарттарҙа үҫеүсе...
ГИДРАВЛИК ДВИГАТЕЛЬ
ГИДРАВЛИК ДВИГАТЕЛЬ, шыйыҡлыҡ ағымының энергияһын сығыш быуынының (вал йәки шток) механик энергияһына әүерелдереүсе машина. Эшләү принцибы б‑са динамик (гидротурбиналар)...
ГИДРАЗИНДАР
ГИДРАЗИНДАР, гидразин молекулаһында (H2N—NH2) бер йәки бер нисә водород атомын R1, R2, R3, R4=H, Alk, Ar һ.б. алыштырып барлыҡҡа килгән R1R2N—NR3R4 дөйөм формулалы химик берләшмәләр....
ГИДРИРЛАУ
ГИДРИРЛАУ, гидрогенлау, органик берләшмәләрҙең молекулаларына водород ҡушылыуы. Башҡарылыу шарттары б-са — каталитик гомогенлы Г. (катализаторҙар – ҡайһы бер үҙгәреүсән...
ГИДРО...
ГИДРО... (гр. hydor — һыу), ҡушма һүҙҙәрҙең “һыуға, һыу киңлегенә ҡағылышлы” мәғәнәһен аңлатҡан өлөшө (мәҫ., гидрогеология, гидрология, гидромеханизация).
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов
ГИДРОГЕОЛОГИК РАЙОНЛАШТЫРЫУ
ГИДРОГЕОЛОГИК РАЙОНЛАШТЫРЫУ, ер аҫты һыуҙарының таралыу, ятыу һәм барлыҡҡа килеү шарттарының мөһим айырмалыҡтары буйынса ер ҡабығында бүленгән участкалар. Г.р. ваҡытында...
ГИДРОГЕОЛОГИЯ
ГИДРОГЕОЛОГИЯ (гидро… һәм геология), геологияның ер аҫты һыуҙарын, уларҙың физик үҙенсәлектәрен һәм химик составын, сығышын, таралыу һәм хәрәкәт итеү законлыҡтарын,...
ГИДРОГРАФИК СЕЛТӘР
ГИДРОГРАФИК СЕЛТӘР, ниндәй ҙә булһа бер терр‑я сиктәрендә булған бөтә һыу ағымдары һәм ятҡылыҡтары (йылғалар, күлдәр, һаҙлыҡтар, һыуһаҡлағыстар). Г.с. төҙөлөшө климатҡа...
ГИДРОДИНАМИКА АППАРАТТАРЫ
ГИДРОДИНАМИКА АППАРАТТАРЫ, газ йәки шыйыҡлыҡ ағышы энергияһын тауыш тулҡыны энергияһына (акустик энергия) әүерелдереүсе ҡоролмалар. Эшләү принцибы б‑са гидродинамик...
