Для авторизации на текущем портале в Вашем профиле ЕСИА должно быть заполнено поле "Электронная почта"

Инергə
Төбәк интерактив энциклопедик портал «Башҡортостан»
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Башҡортостан Республикаһы “Башҡорт энциклопедияһы” дәүләт автономиялы фән учреждениеһы

ИРЕНЛӘШЕҮ ҺӘМ ИРЕНЛӘШМӘҮ

Просмотров: 1736

ИРЕНЛӘШЕҮ ҺӘМ ИРЕНЛӘШМӘҮ, өндәрҙең комбинаторлы үҙгәреше төрҙәре; ирендәр ҡатнашлығы м‑н (иренләшеү; ирендәр түңәрәкләнә һәм бер аҙ алға һуҙыла) һәм ирендәр ҡатнашлығынан тыш (иренләшмәү) булған өҫтәмә артикуляция. Фонемаларҙы айырыусы билдәләр сифатында сығыш яһайҙар. Башҡорт телендә иренләшкән [о], [ө], [у], [ү] һәм иренләшмәгән [а], [ы], [ә], [э], [и] һуҙынҡылар айырыла (ҡара: Вокализм). И.һ.и. башҡорт теленең фонетик системаһының тарихи үҙгәрешендә күҙәтелә. [а], [ә] һуҙынҡылары һуҙынҡыларҙың ирен гармонияһына (ҡа- ра: Сингармонизм) һәм әйтелеш нормаларына (ҡара: Орфоэпия) ярашлы, 1‑се ижектәге [о], [ө] йоғонтоһонда 2‑се ижектә иренләшә, мәҫ.: “ҡорал” ҡ[о]р[а°]л, “һөнәр” һ[ө]н[ә°]р һ.б. Иренләшмәү үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә иренләшмәгән һуҙынҡылар йоғонтоһонда барлыҡҡа килә, урыҫ теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә йыш осрай, мәҫ.: “ведро” в[и]др[о] — “биҙрә” биҙр[ ә], “солома” с[^]л[о]ма — “һалам” һал[а]м, “комедия” к[^]м[э]дия — к[ә]мит һ.б.; ш. уҡ диалект һүҙҙәрендә (ҡара: Башҡорт теленең диалекттары) күҙәтелә, сағ.: әҙәби телдә “мөхәббәт” — диалектта “мәхәббәт” м[ә]хәббәт, “суфый” с[у]ф[ы]й — “һыпы” һ[ы]пы һ.б.

Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов

 

Дата публикации: 10.10.2019
Дата последнего обновления публикации: 17.10.2019
Связанные темы рубрикатора: