Список материалов
ХЛОПИН Иван Никитович
ХЛОПИН Иван Никитович [3.12. 1929, БАССР-ҙың Өфө кантоны Түб. Ләмәҙ а. (БР-ҙың Иглин р-ны) — 28.2.2013, Үрге Өпәле ҡ.], Соц. Хеҙмәт Геройы (1971). 1951 й. алып Үрге Өпәле ҡ. эшләй: 1954 й. башлап...
ХЛОР
ХЛОР (Chlorum), Сl, Д.И.Менделеев периодик системаһының VII төркөм химик элементы, галогендарға ҡарай. 2 тотороҡло һәм 7 радиоактив изотобы бар. Минералдар (галит, карналлит,...
ХЛОРАМИНДАР
ХЛОРАМИНДАР, молекулаларында N—Cl бәйләнеше булған берләшмәләр. Улар эсенә аммиактың(дөйөм формулаһы NH3-xClx, бында x=1—3; органик булмаған Х.), аминдарҙың(RNHCl йәки RNCl2, бында...
ХЛОРИТ
ХЛОРИТ (гр. chlōros — йәшел), ҡатлаулы структуралы магний һәм тимерҙең һыулы метаалюмосиликаттарының минералдар төркөмө (Mg,Al,Fe)[(Si,Al)O](OH). Тәртипкә килтерелгән ҡатнаш ҡатлаулы...
ХЛОРИТОИД
ХЛОРИТОИД, утрау силикаттары ярым класы минералы, (Fe2+,Mg,Mn)2• •(Al,Fe3+) Al3О2[SiO4]2(OH). Составы үҙгәреүсән, ғәҙәттә Fe2+ — Mg, Mn; Аl — Fe3+ алмашына. Төрҙәре: оттрелит (марганец миҡдары...
ХЛОРОРГАНИК БЕРЛӘШМӘЛӘР
ХЛОРОРГАНИК БЕРЛӘШМӘЛӘР, хлор атомы углерод атомы м-н туранан-тура (хлоруглеводородтар, ҡара: Галоген‑углеводородтар) йәки азот (органик хлораминдар, хлоримидтар),...
ХЛЫБОВ Виктор Петрович
ХЛЫБОВ Виктор Петрович (13.5. 1947, Өфө), сценограф. РФ-тың атҡ. мәҙәниәт хеҙм-ре (2007), БР-ҙың атҡ. сәнғәт эшмәкәре (1998). 1964 й. алып БДОБТ-ла, 1968 й. — М.Шкетан ис. Мари драма театрында...
ХЛЫЗОВ Фёдор Васильевич
ХЛЫЗОВ Фёдор Васильевич [7.1. 1926, БАССР-ҙың Мәсәғүт кантоны Ярославка а. (БР-ҙың Дыуан р-ны) — 12.9.1999, Златоуст ҡ.], Соц. Хеҙмәт Геройы (1971). 1942 й. алып 4-се һөнәрселек уч-щеһында...
ХМЕЛЁВ Анатолий Павлович
ХМЕЛЁВ Анатолий Павлович (12.3. 1937, БАССР-ҙың Ҡалтасы р-ны Күтәрем а.), тау инженеры. БР-ҙың атҡ. шахтёры (1994). Свердловск тау ин-тын тамамлағандан һуң (1959) Гай тау-байыҡтырыу...
ХМЕЛЁВКА, ауыл
ХМЕЛЁВКА, ауыл, 1986 й. алып Нефтекама ҡ. составына инә, Әмзә а/с ҡарай. Район үҙәгенән Т.-Көнс. 40 км һәм Әмзәт. юлст. Т. табан 18 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халҡы: 1920 й. – 356 кеше;...
ХОВАНСКИЙ Пётр Иванович
ХОВАНСКИЙ Пётр (Меньшой) Иванович (1648—1716), кенәз, хәрби эшмәкәр. Баяр (1677). Полк воеводаһы. С.Т.Разин етәкс. 1670—71 йй. ихтилалды, 1705—06 йй. Әстерхан ихтилалын, К.А.Булавин...
ХОҘАЙБӘНДӘ, Ейәнсура р-нындағы ауыл
ХОҘАЙБӘНДӘ, А ҡ ҡ о н д о ҙ, Ейәнсура р-нындағы ауыл, Һүрәм а/с ҡарай. Район үҙәгенән Көнс. 34 км һәм Һарыҡташ т. юл ст. Т.-Көнс. табан 88 км алыҫлыҡта Ямашлы й. (Оло Һүрәм й. ҡушылдығы)...
ХОҘАЙБИРҘИН Ш.Ә. ЙОРТ‑МУЗЕЙЫ, филиал
ХОҘАЙБИРҘИН Ш.Ә. ЙОРТ‑МУЗЕЙЫ, Милли музей филиалы. Өфөлә урынлашҡан. 1998 й. ойошторола. 2000 й. экспозицияһы асыла. Музей фондында 620-нән ашыу һаҡлау берәмеге, ш. иҫ. Ш.Ә.Хоҙайбирҙиндың портреты...
ХОҘАЙБИРҘИН Ш.Ә. МУЗЕЙЫ, Күгәрсен р-нында
ХОҘАЙБИРҘИН Ш.Ә. МУЗЕЙЫ. Күгәрсен р-ны Хоҙайбирҙин а. урынлашҡан. 1977 й. мәктәп музейы нигеҙендә ойошторола, 1990—2006 йй. Милли музей филиалы. Музей фондында 2000-дән ашыу һаҡлау...
ХОҘАЙБИРҘИН Шәһит Әхмәт улы
ХОҘАЙБИРҘИН Шәһит Әхмәт улы (9.10.1896, Ырымбур губ. ш. уҡ исемле өйәҙе Бесәнсе а., хәҙ. БР-ҙың Күгәрсен р-ны Хоҙайбирҙин а., — 21.12.1924, Мәскәү, Өфөлә ерләнгән), совет партия-дәүләт...
ХОҘАЙБИРҘИН, Күгәрсен р-нындағы ауыл
ХОҘАЙБИРҘИН, Б е с ә н с е, Күгәрсен р-нындағы ауыл, Ялсы а/с ҡарай. Район үҙәгенән Т.-Көнб. 45 км һәм Мәләүез т. юл ст. К.-Көнс. табан 25 км алыҫлыҡта Керәүле й. (Ағиҙел й. ҡушылдығы)...
ХОҘАЙБИРҘИНА Тамара Шәһит ҡыҙы
ХОҘАЙБИРҘИНА Тамара Шәһит ҡыҙы (10.8.1923, Өфө — 27.4.1998, шунда уҡ), балет артисы. РСФСР-ҙың (1955) һәм БАССР-ҙың (1953) атҡ. артисы. Ш.Ә.Хоҙайбирҙиндең ҡыҙы. Ленинград хореография...
ХОҘАЙҒОЛОВА Рәмилә Ниғмәтйән ҡыҙы
ХОҘАЙҒОЛОВА Рәмилә Ниғмәтйән ҡыҙы (12.10.1942, БАССР-ҙың Дәүләкән р-ны Дүртөйлө а.), актриса. БАССР-ҙың халыҡ (1989) һәм атҡ. (1978) артисы. Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1967). Өфө...
ХОҘАЯРОВ Ғәли, шағир
ХОҘАЯРОВ Ғәли [ысын исеме Ҡоҙаяров Ғәләүетдин Ғәйнетдин улы; 20.9.1891, Өфө губ. Бәләбәй өйәҙе Аблай а. (БР-ҙың Саҡмағош р-ны) – 9.3.1966, Өфө], шағир. “Ғәлиә” мәҙрәсәһендә (1907–...
ХОЗИКОВ Юрий Юрьевич
ХОЗИКОВ Юрий Юрьевич (28.7. 1936,Мәскәү — 24.1.2011, Калуга ҡ.), тренер. Фехтование б-са РСФСР-ҙың атҡ. тренеры (1967) һәм СССР-ҙың спорт мастеры (1962). СССР-ҙың физик культура һәм...
